Od momentu, w którym 13 czerwca 1985 roku Rada Ministrów Unii Europejskiej wprowadziła wybory Europejskiego Miasta Kultury, a następnie w 1999 roku przemianowała je na Europejską Stolicę Kultury, projekt stale się rozwija. Głównym celem, dla którego go stworzono, było przyczynienie się do zacieśnienia więzów między narodami Europy, a za czym idzie, promocja bogactwa, różnorodności i dziedzictwa kulturowego Europy.

Tytuł Europejskiej Stolicy Kultury przyznawany jest przez Komisję Europejską i przez Parlament Europejski dwóm miastom europejskim, jednemu z grupy trzynastu państw europejskich, drugiemu z grupy 27 krajów Europy. Miasta te w ciągu roku mają możliwość zaprezentowania reszcie Europy i świata swojej ewolucji i życia kulturalnego.

Podstawa prawna: Decyzja 1622/2006/EC

Dzięki programowi stworzonemu specjalnie ku temu celowi, podczas jednego roku wybrane miasto powinno udowodnić swoje więzy z Europą, a także współpracę i zaangażowanie mieszkańców w projekt.

Program na rzecz kultury na wielką skalę

• Jest przyznawany miastu i jego otoczeniu
• Trwa przez cały rok i przyznawany jest na konkretny rok
• Posiada bardzo istotny wymiar europejski
• Opiera się głownie na współpracy w dziedzinie kultury
• Jego fundamentem jest program na dany rok przygotowany przez miasto

Prosty pomysł...

Uwydatnić bogactwo, różnorodność kultur Europy i wspólnotę, a także wzmocnić szersze i większe wzajemne zrozumienie pomiędzy obywatelami Europy

... i ambitne wydarzenie

• Jedno z najbardziej widocznych europejskich obchodów kulturalnych
• Wysokie wymagania dotyczące jakości wydarzeń artystycznych i kulturalnych
• Znaczna inwestycja finansowa (1995-2004):
  • Łączna suma wydatków bieżących między 8 a 74 milionami euro
  • Łączna suma inwestycji w infrastrukturę między 10 a 140 milionami euro

Jakie miasta uzyskały do tej pory tytuł ESK?

• Do 2009 roku było ich 39
• 1985-1999: Ateny, Florencja, Amsterdam, Berlin, Paryż, Glasgow, Dublin, Madryt, Antwerpia, Lizbona, Luksemburg, Kopenhaga, Saloniki, Sztokholm, Weimar
• 2000: Awinion, Bergen, Bolonia, Bruksela, Kraków, Helsinki, Praga, Reykjavik, Santiago de Compostela
• 2001-2008: Porto, Rotterdam, Brugia, Salamanca, Graz, Genua, Lille, Patras, Cork, Luksemburg, Sybin, Liverpool, Stavanger
• 2009: Linz (Austria) i Wilno (Litwa)

Jakie miasta będą piastować ten tytuł?

• 2010: Pecz (Węgry), Essen (Niemcy), Stambuł (jako miasto zaproszone; Turcja)
• 2011: Turku (Finlandia) i Tallinn (Estonia)
• 2012: Guimarães (Portugalia) i Maribor (Słowenia)
• 2013: Marsylia (Francja) i Koszyce (Słowacja)
• 2014: Umea (Szwecja) i Ryga (Łotwa)

Jakim krajom zostanie przyznany tytuł ESK w najbliższej przyszłości?

• 2015: Belgia, Czechy
• 2016: Hiszpania i Polska
• 2017: Dania, Cypr
• 2018: Holandia, Malta

Ocena kandydatur pod względem pierwszego kryterium merytorycznego - wymiar europejski

• 2 kluczowe aspekty:
  • Wątki: rola/więzy miasta z Europą, tożsamość europejska, udział w życiu kulturalnym Europy
  • Metoda współpracy poprzez realizację projektów transgranicznych
• Celem jest całkowita integracja miasta z europejskimi wydarzeniami kulturalnymi (promocja/uczestnictwo w europejskiej polityce w dziedzinie kultury)
• Existen ejemplos en la “Guía para las ciudades candidatas al título”

Ocena kandydatur pod względem drugiego kryterium merytorycznego - miasto i obywatele

• 2 kluczowe aspekty:
  • Wzbudzić zainteresowanie obywateli i zachęcić ich do udziału na skalę europejską
  • Zrównoważony i długofalowy rozwój socjalno-kulturalny miasta

Nominacja i proces monitoringu

• Konkurs rozpoczyna się na 6 lat przed obchodami, tj. w 2010 dla miast kandydujących do tytułu na rok 2016:
  • kandydatury oceniane są przez jury składające się z 13 ekspertów (7 z UE i 6 krajowych), które kieruje się kryteriami merytorycznymi wyznaczonymi przez Unię Europejską
• Kalendarz składający się z 2 etapów: preselekcja i ostateczna nominacja
  • Wrzesień 2009: opublikowanie wniosków aplikacyjnych służących do oficjalnego zgłoszenia kandydatury na rok 2016.
  • Lipiec 2010: złożenie wniosku aplikacyjnego w Madrycie.
  • Październik 2010: zebranie panelu ekspertów celem dokonania preselekcji (wstępna lista od 3 do 5 miast) Ogłoszenie skróconej listy.
  • Wiosna 2011: wizyta ekspertów we wstępnie wyznaczonych miastach.
  • Lipiec 2011: zebranie panelu ekspertów celem dokonania ostatecznego wyboru (wydaje się opinię o wybranym mieście dla Komisjii Europejskiej, która przedstawia rekomendację Radzie Unii Europejskiej).
  • Wiosna 2012: Oficjalna nominacja dwóch miast (ES/PL) przez Radę Ministrów Unii Europejskiej ds. Kultury.

Monitoring

• Po nominacji: 2 zebrania z panelem 7 ekspertów międzynarodowych (w 2011 i 2013 roku dla miast, którym przyznano tytuł na rok 2016)
• 3 cele: ocenić postępy, udzielić porad, zweryfikować spełnienie podjętych zobowiązań
• Nagroda imienia Meliny Mercouri (1,5 milionów euro) za wysoką wartość programu

Klucz do sukcesu: idea

• Wyznaczyć cele i jasne pojęcia oparte na określonych przez UE (wymiar europejski, itp.) kryteriach merytorycznych oraz na cechach szczególnych miasta
• Rozbudowany i atrakcyjny program kulturalny
• Program, który wzbudzi zainteresowanie na skalę europejską
• Długofalowy projekt dla miasta (rozważenie problemów z zakresu kultury i urbanizmu)
• Od początku realizacji projektu konsultacje i współpraca w jego ramach z operatorami kultury i przedstawicielami sektora społeczno-gospodarczego
• Program z zakresu kultury współczesnej, który nie będzie skupiał się jedynie na dziedzictwie kulturalnym i tradycjach

Klucz do sukcesu: wykonanie

• Silne i trwałe zaangażowanie polityków oraz instytucji państwowych w program i w jego budżet
• Poszukiwanie patronatów z wystarczającym wyprzedzeniem
• Niezależność dyrektora artystycznego od władz politycznych
• Przejrzysta i silna strategia komunikacyjna

Klucz do sukcesu: zasady etyczne

• Tytuł ESK nie może być przyznany grupie miast, ani regionowi
• Tytuł nie może być wykorzystywany, ani używany przed jego oficjalnym przyznaniem przez Radę Ministrów
• Jest koniecznym używanie logo, na którym widnieje fraza „miasto kandydujące”

Korzyści dla kultury

• Nowi odbiorcy kultury i większa ilość wydarzeń kulturalnych
• Nowa infrastruktura kulturalna
• Nowe kompetencje w zakresie zarządzania kulturą
• Większa widoczność miasta za granicą wśród operatorów kultury
• Program przekształca się w projekt państwowy i staje się w pewien sposób projektem wszystkich instytucji rządowych i autonomicznych

Korzyści finansowe

• Nie ma bezpośrednich korzyści finansowych, ale piastowanie tytułu wpływa bezpośrednio na:
• Renowację przestrzeni miejskiej i rozwój miasta
• Turystykę: średnio 12% wzrost w porównaniu z poprzednim rokiem
• Pobudzające efekty w innych sektorach, tworzenie miejsc pracy
• Poprawę wizerunku miasta jako „miasta innowacyjnego”
• Zwiększenie rozgłosu miasta, który wpływa bezpośrednio na turystykę i handel generując pośrednie dochody

Korzyści społeczne

• Rozpowszechnienie wśród mieszkańców zwyczaju obcowania ze sztuką
• Spójność społeczna i dialog międzykulturowy:
• Dzieci, młodzież, osoby starsze, mniejszości, osoby bezrobotne i niepełnosprawne
• Kontynuacja programów wolontariatu
• Większe poczucie „dumy obywatelskiej” i uczucie przynależności

Zagrożenia

• Brak stabilności politycznej i rządowej w zakresie struktur zarządzających
• Słabe zaangażowanie władz publicznych
• Opóźnienia w zaangażowaniu sponsorów
• Deficyt finansowy
• Mało interesujący i słabo przygotowany program kulturalny
• Opóźnienia w tworzeniu infrastruktury
• Słaba komunikacja: brak widoczności na arenie europejskiej
• Rozczarowanie

Konieczne jest doskonałe przygotowanie na etapach koncepcyjnym i planowania, odpowiednich środków finansowe oraz zaangażowanie polityczne.

Wyzwania...

• Sprawić, aby tytuł Stolicy Kultury stał się sukcesem będącym jednocześnie udziałem każdego obywatela
• Promocja wymiaru europejskiego (program i widoczność na skalę unijną)
• Osiągnąć jak największe korzyści z nowego procesu konkurencji

Biuro do spraw tytułu ESK w Kordobie

• Urząd Miasta Kordoby stworzył Biuro ds. tytułu ESK w 2003 roku
• Biuro działało nieprzerwanie pracując nad:
• Promocją i rozpowszechnieniem projektu
• Realizacją różnorodnych wydarzeń takich, jak: Cosmopoética, La Invención de las Ciudades, Arts in Traslation oraz międzynarodowe seminaria i cykle konferencji…
• Zarządzaniem programem zdobywania poparcia
• Przygotowaniem dokumentacji dotyczącej kandydatury: Biała Księga, Przewodnik zasobów kulturalnych, Przewodniki dydaktyczne, Kordoba i Europa.

Otrzymane wsparcie

• Obywatele
• Ważne osobistości ze świata literatury, muzyki, kina i innych dziedzin sztuki.
• Przedsiębiorstwa
• Instytucje i organizacje

W lipcu 2009 roku swoje wsparcie dało nam 120.000 osób i instytucji.

Fundacja Córdoba Ciudad Cultural

• Utworzenie: 2006
• Powołana do życia przez: Urząd Miasta Kordoby, Urząd Prowincji Kordoba i Uniwersytet Kordoby
• Organizmy zarządzające: Patronat, Komisja Doradcza i Zarząd
• Cele: przygotowanie projektu kandydatury i jego promocja w Hiszpanii i za granicą